Chỉ vài ngày trước Hội nghị Thượng đỉnh không chính thức của các nhà lãnh đạo EU tại Bỉ, tập trung vào vấn đề cạnh tranh, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã kêu gọi phát hành Eurobond – trái phiếu chung châu Âu – để tài trợ cho các lĩnh vực chiến lược.
Đề xuất này ngay lập tức vấp phải sự phản đối gay gắt từ Berlin, khiến không khí trước thềm cuộc họp trở nên căng thẳng.
Pháp là một bên ủng hộ mạnh mẽ việc phát hành nợ chung của EU như một phương tiện để lấp đầy khoảng trống đầu tư lớn của châu Âu và thúc đẩy nền kinh tế trì trệ của khối, khi khối này đang phải vật lộn để cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.
Ông Macron, trong cuộc một phỏng vấn với 6 hãng tin châu Âu ngày 10/2, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải có một cơ chế vay nợ chung để thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), lượng tử, quốc phòng, không gian, bán dẫn và robot.
Nhà lãnh đạo Pháp coi đó là một nhu cầu kinh tế thiết yếu nếu lục địa này muốn bắt kịp Mỹ và Trung Quốc.
Đặc biệt, như cách một quan chức Điện Elysee nói với Politico, châu Âu đang bị kẹt giữa sức ép từ 2 siêu cường: Trở thành "thị trường điều chỉnh" cho hàng hóa giá rẻ của Bắc Kinh, đồng thời là đối tượng "chịu sự ép buộc" từ Washington, đặc biệt dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Ảnh: EPA
Theo ông Macron, ngân sách EU hiện tại bị ràng buộc, trong khi niềm tin vào đồng USD đang suy giảm, mở ra cơ hội cho trái phiếu châu Âu trở thành lựa chọn thay thế toàn cầu.
Ông cảnh báo rằng nếu tiếp tục các "công thức cũ kỹ", châu Âu sẽ đối mặt với "cái chết chậm rãi", trích dẫn báo cáo của cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi.
Đề xuất này không phải lần đầu được đưa ra. Châu Âu từng vay nợ chung để hỗ trợ Ukraine và phục hồi sau đại dịch Covid-19, nhưng ông Macron muốn biến nó thành cơ chế lâu dài để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thách thức sự thống trị của đồng USD.
Tuy nhiên, Đức – nền kinh tế lớn nhất EU nói riêng và châu Âu nói chung – nhanh chóng bác bỏ ý tưởng này.
Phát biểu trên Euractiv ngày 10/2, một nhà ngoại giao cấp cao của Berlin gọi đề xuất của ông Macron là thứ "làm xao nhãng" khỏi các ưu tiên thực sự. "Điều thực sự cần thiết hiện nay là những cải cách cấu trúc sâu rộng và, tất nhiên, việc hoàn thiện thị trường chung châu Âu".
Đức, với tư cách là nước đóng góp lớn nhất cho ngân sách EU, lo ngại về gánh nặng tài chính từ nợ quốc gia cao và khoản trả nợ 577 tỷ Euro từ chương trình phục hồi hậu Covid-19, ước tính thêm 24 tỷ Euro mỗi năm.
Họ nhấn mạnh rằng "nợ châu Âu không phải là miễn phí" và đe dọa cắt giảm kế hoạch chi tiêu 7 năm tới của EU nếu không ưu tiên cạnh tranh và quốc phòng thay vì trợ cấp nông nghiệp hay khu vực.
Nhà ngoại giao Đức còn chỉ trích rằng tất cả các nước thành viên, bao gồm Pháp, cần nỗ lực cải cách thay vì trông chờ vào nợ chung.
"Chúng tôi hy vọng rằng các quốc gia thành viên hiện đang kêu gọi cấp thêm kinh phí cũng sẽ tham gia vào những nỗ lực cải cách này", nhà ngoại giao Đức cho biết.
Sự phản đối này phản ánh lập trường "tiết kiệm" truyền thống của các nước phía Bắc như Đức và Hà Lan, vốn e ngại rủi ro từ các quốc gia nợ nần cao như Pháp.
Bất đồng giữa Paris và Berlin không chỉ dừng ở vấn đề nợ mà còn liên quan đến tầm nhìn rộng lớn hơn về tương lai EU.
Hội nghị Thượng đỉnh sắp tới sẽ thảo luận các báo cáo của các cựu Thủ tướng Italy Enrico Letta và Mario Draghi, đề xuất nợ chung cho đầu tư then chốt.
Trong khi Pháp ủng hộ đề xuất này để lấp khoảng trống đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng, Đức ưu tiên cắt giảm chi tiêu không hiệu quả. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen thậm chí gợi ý mô hình "hai tốc độ" để châu Âu tiến bộ kinh tế.
Sự bất đồng này có thể làm phức tạp hóa các quyết định tại hội nghị, đặc biệt khi EU đang đối phó với cuộc khủng hoảng Ukraine và cạnh tranh toàn cầu.
Minh Đức (Theo Euractiv, Politico)
