Chỉ có NHNN và các tổ chức tín dụng mới được phép thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Vì vậy, mọi hành vi thu đổi tiền mới, tiền lẻ của cá nhân, tổ chức khác nhằm hưởng chênh lệch; trao đổi tiền trên mạng không được phép đều vi phạm quy định pháp luật và phải bị ngăn chặn, xử lý nghiêm minh. Còn hơn 1 tháng nữa là đến Tết Nguyên đán Bính Ngọ, các dịch vụ đổi tiền mới lì xì bắt đầu hoạt động nhộn nhịp với mức phí đắt đỏ.
Khảo sát một vòng trên chợ mạng, thị trường đổi tiền đang rất nhộn nhịp. Một website chuyên hoạt động đổi tiền đã treo bảng phí đổi tiền mới năm nay với mức tăng giảm khác nhau ở các mệnh giá. Chẳng hạn, đối với loại mệnh giá 1.000 đồng tăng từ 15% lên 20%; nhưng 2.000 và 5.000 đồng giảm từ 12% xuống 10%; 10.000, 20.000 đồng giảm từ 10% xuống 8 - 9%; 50.000 đồng giảm từ 8% xuống 7%; 100.000 đồng giảm từ 6% xuống 4%; 200.000 đồng giảm từ 5% xuống 3%...
Nhiều lời mời chào đổi tiền lẻ, tiền mới.
Công khai trên các trang Facebook Đổi tiền mới, một người muốn đổi mệnh giá 10.000 đồng, 20.000 đồng, 50.000 đồng và 200.000 đồng mỗi loại 1 tép (100 tờ). Ngay sau khi đăng bài, người này được các thành viên khác chào với mức phí là 8%. Riêng mệnh giá 1.000 đồng, phí đổi là 1-1, tức giá trị tiền là 100.000 đồng thì mất phí 100.000 đồng. Lý giải phí cao đối với mệnh giá 1.000 đồng, một số thành viên cho rằng loại này ít nên giá cao.
Một thành viên ẩn danh viết: "Phí năm nay sợ thật" và hỏi: "Anh chị nào có phí thấp hú em, chứ báo sỉ cho em phí 7 - 8%, giống nặng lãi luôn rồi, sao em đổi cho khách lẻ nhà em". Một thành viên khác bình luận khoảng 4 - 5 năm trước, phí đổi sỉ cũng chỉ khoảng 2,5 - 3% là cao lắm rồi nhưng nay lên 6,5 - 8%, cao hơn cả đổi lẻ, "không hiểu vì lý do gì".
Chị N.V (ngụ TP.HCM) cho biết chị là chủ doanh nghiệp có khoảng 30 nhân viên nên dịp Tết nào cũng có nhu cầu đổi tiền mới lì xì lấy hên cho họ. "Phí đổi tiền cũng khoảng 5 triệu đồng cho mỗi lần tùy theo số tiền năm đó nhiều hay ít. Lì xì cũng là một trong những khoản thưởng cho nhân viên trong năm nhưng nghĩ đến tốn phí dịch vụ đổi thì lại tiếc. Thế nên dự kiến năm nay tôi không đổi tiền mới nữa, thay vào đó là hình thức lì xì qua tài khoản vào ngày đầu năm mới, vừa không phải tất bật đi đổi tiền, đối diện với lo ngại tiền giả, vi phạm pháp luật…", chị V. nói. Phí cao, nguy cơ bị phạt là lý do nhiều người cũng chuyển dần hình thức lì xì tiền mặt sang chuyển khoản đối với người thân, bạn bè vào những ngày đầu năm.
Theo Nghị định 88/2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đối với hành vi đổi tiền không đúng quy định pháp luật sẽ bị phạt tiền từ 20 - 40 triệu đồng, tổ chức vi phạm bị phạt từ 40 đến 80 triệu đồng, kèm theo biện pháp buộc nộp lại số tiền thu lợi bất hợp pháp (nếu có).
Nhiều người cho rằng chỉ có người đổi tiền kiếm lời mới phạm luật, nhưng các chuyên gia luật và ngân hàng cảnh báo rằng người sẵn sàng trả chênh lệch để đổi tiền cũng có thể bị coi là tiếp tay cho hành vi đổi tiền (có thu lời) trái phép, theo báo Thanh Niên.
Một chuyên gia lâu năm trong lĩnh vực tiền tệ phân tích quy định này áp dụng đối với việc đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước, mà không áp dụng đối với việc đổi tiền chẵn lấy tiền lẻ hoặc đổi tiền cũ lấy tiền mới ở bên ngoài. "Do chưa được hướng dẫn rõ khi áp dụng đối với hành vi đổi tiền giữa các cá nhân với nhau nên trước nay chưa thực hiện xử phạt vi phạm nào. Chính vì vậy, trong thời gian tới cần có quy định hành vi "đổi tiền không đúng quy định" là như thế nào và có áp dụng đối với cá nhân đổi tiền với cá nhân trong trường hợp đổi tiền mới hay không", vị này nói.
Không chỉ vi phạm quy định của pháp luật về quản lý tiền tệ, hành vi này còn tiềm ẩn rủi ro mất an ninh trật tự, đặc biệt là nguy cơ lừa đảo khi người dân chuyển tiền đặt cọc như không nhận được tiền, nguy cơ lưu hành tiền giả, tiền kém chất lượng, đồng thời gây xáo trộn thị trường tiền tệ.
Vì vậy, các ngân hàng khuyến khích người dân dùng tiền vẫn sử dụng bình thường để lì xì, hoặc có thể dùng hình thức chuyển khoản (nhiều nước châu Á đã thực hiện cách này), vì nói cho cùng, ý nghĩa của việc lì xì vẫn nằm ở tình cảm, sự chân thành của người tặng số tiền lì xì đó. Còn nếu thực sự muốn đổi tiền, người dân nên đến các ngân hàng, tiện nhất là các ngân hàng mà mình đã có tài khoản, dù số tiền được đổi có thể hạn chế nhưng việc đổi thường là miễn phí.
Quỳnh Chi (t/h)
