Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình về dự án luật - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, sáng nay (9/4), Quốc hội nghe báo cáo về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).
Phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước
Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) hiện được xây dựng với bố cục gồm 4 chương, 30 điều, quy định về hộ tịch; quyền, nghĩa vụ, nguyên tắc, thẩm quyền, phương thức thực hiện đăng ký hộ tịch; cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch.
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Luật được xây dựng và ban hành nhằm: Bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; khắc phục những hạn chế, bất cập của Luật Hộ tịch năm 2014 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; phù hợp với việc tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Đồng thời đẩy mạnh việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch. Tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính, thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính, đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình. Bảo đảm phối hợp chặt chẽ, thông suốt giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc chia sẻ, kết nối liên thông dữ liệu để đăng ký, quản lý hộ tịch.
Quan điểm xây dựng dự án Luật là tiếp tục thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; bảo đảm sự phù hợp, thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật; kế thừa, phát triển những quy định đã phát huy hiệu quả trong thực tiễn; sửa đổi, bổ sung các quy định có vướng mắc, không còn phù hợp; Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội.
Dự thảo Luật lược bỏ 47 điều quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, trách nhiệm quản lý nhà nước trong lĩnh vực hộ tịch của UBND cấp huyện và một số nội dung khác do đã cắt giảm một số thủ tục hành chính.
Cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014
Thẩm tra về dự án Luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hộ tịch năm 2014 với những lý do nêu tại Tờ trình của Chính phủ; đồng thời nhận thấy, nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bám sát yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính.
Về phạm vi điều chỉnh của dự án Luật, UBPLTP cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật. Theo đó, dự thảo Luật quy định về hộ tịch; quyền, nghĩa vụ, nguyên tắc, thẩm quyền, phương thức thực hiện đăng ký hộ tịch; Cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch. Ngoài ra, có ý kiến trong UBPLTP đề nghị thể hiện nội dung phạm vi điều chỉnh một cách khái quát hơn theo hướng Luật này quy định về hộ tịch, đăng ký hộ tịch và quản lý nhà nước về hộ tịch.
Đồng thời, UBPLTP cho rằng, nội dung của dự thảo Luật phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013 (đã được sửa đổi, bổ sung một số điều năm 2025); cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Nội dung của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh.
Về dự kiến nguồn tài chính, nguồn nhân lực, theo Tờ trình của Chính phủ, nguồn nhân lực bảo đảm triển khai thi hành Luật là đội ngũ nhân lực đang làm công tác đăng ký, quản lý hộ tịch tại cơ quan Trung ương và địa phương, không phát sinh biên chế; nguồn kinh phí, điều kiện bảo đảm thi hành Luật được cân đối từ ngân sách nhà nước và nguồn kinh phí hợp pháp khác, kết hợp với nguồn kinh phí bố trí cho chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, qua Báo cáo tổng kết thi hành Luật Hộ tịch năm 2014 và kết quả khảo sát việc thực hiện công tác hộ tịch tại cơ sở, UBPLTP nhận thấy, từ 1/7/2025 đến nay, do có sự thay đổi về mô hình tổ chức dẫn đến sự xáo trộn trong đội ngũ người thực hiện công tác hộ tịch. Qua rà soát nhanh của Bộ Tư pháp, việc sáp nhập các đơn vị hành chính cấp tỉnh đến cấp xã khiến cho quy mô dân số trên địa bàn tăng lên đáng kể, trong khi số lượng người thực hiện công tác hộ tịch giữ nguyên, thậm chí giảm, do đó, đã phần nào ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ, còn xảy ra tình trạng trễ hạn trong giải quyết thủ tục hành chính; nhiều công chức được đào tạo chuyên môn khác được bố trí làm công tác hộ tịch hoặc có tình trạng "mượn biên chế" tuyển dụng công chức tư pháp hộ tịch nhưng bố trí làm công tác khác...
Trong khi đó, chủ trương phân quyền triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã và triển khai thực hiện thủ tục hành chính toàn trình đặt ra yêu cầu người thực hiện công tác hộ tịch phải phản ứng nhanh, giải quyết số lượng công việc hộ tịch nhiều hơn, khó hơn với thời gian giải quyết ngắn dẫn tới trách nhiệm, áp lực công việc cao nhưng chưa có chính sách đãi ngộ xứng đáng.
Do đó, UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc Nhà nước có cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích phù hợp để người thực hiện công tác hộ tịch yên tâm công tác và phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính, đa số ý kiến trong UBPLTP tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo Luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới.
Tuy nhiên, có ý kiến trong UBPLTP cho rằng, các quy định về hộ tịch, đăng ký hộ tịch là quyền và nghĩa vụ của công dân Việt Nam, người không phải công dân Việt Nam đang cư trú tại Việt Nam, do đó, các thủ tục hành chính để thực hiện quyền, nghĩa vụ này cần thiết phải được quy định cụ thể tại Luật để bảo đảm công khai, minh bạch.
Vì vậy, ý kiến này đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, kế thừa các quy định về thủ tục hành chính đã được thực hiện ổn định, phù hợp của Luật Hộ tịch năm 2014 để thể hiện trong dự thảo Luật theo hướng quy định rõ các bước cơ bản và thời hạn thực hiện nhằm tăng cường tính minh bạch của thủ tục hành chính, giúp người dân dễ tiếp cận các yêu cầu, điều kiện của thủ tục hành chính để thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình; đối với thành phần hồ sơ và cách thức khai hồ sơ có thể giao Chính phủ quy định.
Về phân cấp, phân quyền, UBPLTP cơ bản tán thành với quy định của dự thảo Luật về phân quyền cho cấp trung ương và cấp địa phương đối với các nội dung về quản lý và đăng ký hộ tịch, đặc biệt là phân quyền triệt để việc đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã.
Nguyễn Hoàng
