Dãy đáy cả trăm mét vươn mình giữa dòng Cửa Lớn.
Những ngày cuối năm Âm lịch PV Người Đưa Tin có mặt tại Cồn Ông Trang (xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau) - nơi những dãy đáy giăng ngang dòng sông Cửa Lớn đã trở thành hình ảnh quen thuộc suốt bao đời nay. Nghề đóng đáy, gắn với nhịp chảy của con nước lớn ròng, không chỉ là kế sinh nhai mà còn là dấu ấn văn hóa đặc trưng của cư dân vùng cực Nam.
Từ thuở cha ông đi mở đất phương Nam, người dân nơi đây đã biết tận dụng hệ thống sông ngòi chằng chịt và quy luật thủy triều để khai thác nguồn lợi thủy sản phong phú như cá, tôm, cua, ba khía…
Toàn cảnh hàng đáy khủng trên sông Cửa Lớn.
Trong đó, đóng đáy là phương thức đánh bắt tiêu biểu, dựa hoàn toàn vào dòng chảy tự nhiên. Không cần máy móc hiện đại, ngư dân dùng những trụ gỗ lớn cắm sâu xuống lòng sông, giăng lưới theo hướng nước chảy để "đón" tôm cá theo con nước vào miệng đáy.
Nghề đóng đáy ở Cà Mau được chia thành nhiều hình thức như đáy hàng cặm (hàng cạn), đáy hàng sông, đáy hàng bè và đáy hàng khơi.
Tùy theo đặc điểm từng khu vực mà ngư dân lựa chọn cách thức phù hợp. Với đáy hàng cặm, những cây trụ dài gần 20m được cố định dưới lòng sông sâu 15–16m, giăng từ 2 đến 10 miệng đáy nối tiếp nhau. Khi con nước chảy xiết, luồng tôm cá sẽ theo dòng chui vào lưới và mắc lại ở phần đuôi thắt hẹp.
Trong khi đó, đáy hàng bè thường được dựng ở những đoạn sông sâu, nước mạnh. Các dàn đáy liên kết bằng ghe lớn, đòi hỏi sự hợp tác của nhiều chủ đáy để cùng hỗ trợ nhau trong quá trình khai thác.
Cực nhọc hơn cả là đáy hàng khơi được đóng ngoài biển, cách đất liền từ 8–10km, nơi độ sâu có thể lên đến 25m. Ở đó, người làm nghề phải mưu sinh giữa đầu sóng ngọn gió, cắm trụ cố định xuống đáy biển và giăng lưới giữa không gian mênh mông.
Gắn bó hơn 20 năm với nghề trên sông Cửa Lớn, ông Thái Văn Dũng (ngụ Cồn Ông Trang, xã Đất Mũi) cho biết, thu nhập của người làm đáy phụ thuộc gần như hoàn toàn vào con nước và nguồn lợi tự nhiên.
"Nghề này ăn theo con nước. Mỗi tháng chỉ trông mấy con nước mạnh. Khi nước chảy xiết thì cá tôm vô nhiều, bà con mới có đồng ra đồng vô. Có hôm trúng mẻ thì đủ trang trải, lo cho con cái ăn học, nhưng cũng có khi nước yếu, sản lượng ít, coi như công cốc", ông chia sẻ.
Theo ông Dũng, cái khó không chỉ nằm ở sự vất vả giữa sông nước mà còn ở nỗi lo nguồn lợi thủy sản ngày càng giảm. "So với trước đây, tôm cá ít hơn nhiều. Muốn giữ nghề thì phải khai thác hợp lý, bảo vệ nguồn lợi lâu dài. Chứ nếu cạn kiệt thì bà con không biết bám vào đâu để sống", ông trăn trở.
Ông Dũng kiểm tra miệng đáy.
Hiện nay, tại các cửa biển lớn của Cà Mau như: Cái Đôi Vàm, Rạch Gốc, Rạch Tàu… có hàng ngàn miệng đáy hoạt động. Riêng khu vực sông Cửa Lớn, những dãy đáy nối tiếp nhau tạo thành cảnh quan đặc trưng giữa không gian sông nước bao la.
Vào những buổi sớm hoặc khi hoàng hôn buông xuống, hình ảnh hàng trụ đáy in bóng trên mặt nước đã trở thành nét riêng của vùng Đất Mũi.
Dù chịu tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết thất thường và sự cạnh tranh của các phương thức khai thác hiện đại, nghề đóng đáy vẫn được nhiều gia đình gìn giữ như một phần ký ức sống.
Với người dân Cồn Ông Trang, đó không chỉ là công việc mưu sinh mà còn là nghề của cha ông để lại, nơi mỗi con nước lên xuống đều chất chứa niềm hy vọng về một mùa tôm cá đủ đầy.
Từ trên cao nhìn xuống, hàng đáy nối tiếp nhau giữa lòng sông tạo thành những đường thẳng song song, phản chiếu trên mặt nước lấp lánh.
Khi trời vừa hửng sáng, ngư dân đã có mặt trên ghe để kiểm tra miệng đáy, chuẩn bị cho một lượt thu hoạch theo con nước ròng.
Sau nhiều giờ đón nước, ngư dân kéo phần đuôi lưới thắt hẹp để thu tôm, cá còn tươi rói - thành quả của một lượt con nước mạnh.
Khi con nước ròng dần, ngư dân chèo xuồng ra dàn đáy giữa sông Cửa Lớn. Giữa dòng phù sa đục ngầu, những chiếc xuồng nhỏ bé lặng lẽ mưu sinh, bám trụ với nghề truyền đời nơi cuối đất Cà Mau.
Đ.Vũ
