Thị trường đá quý ồn ào: Tiền nhàn rỗi trong dân có xu hướng dịch chuyển đi đâu?

Hàng loạt cửa hàng kinh doanh kim cương "cửa đóng then cài"

Làn sóng người dân chen chân bán tháo kim cương tại các thương hiệu lớn những ngày qua không đơn thuần là một phản ứng tiêu dùng nhất thời, mà là tiếng chuông cảnh báo về một cuộc khủng hoảng niềm tin lan rộng. Khi những cam kết thu đổi tiền tỷ bị nghẽn lại bởi dòng tiền đứt gãy và các sai phạm kiểm định bị phanh phui, thị trường tài sản xa xỉ lập tức rơi vào trạng thái đóng băng thanh khoản.

Cửa hàng PJA Diamond & Jewelry đóng cửa từ những ngày đầu của cuộc khủng hoảng thị trường đá quý.

Tại Tp.HCM, sau những ngày đầu với ghi nhận hàng dài người dân chật vật chờ bán kim cương để rút vốn trong vô vọng, thị trường tài sản cao cấp chính thức bước vào một cuộc thanh lọc khốc liệt. Tâm lý đám đông và hiệu ứng sợ thua lỗ đang đẩy cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp kim hoàn vào một vòng xoáy rủi ro chưa có hồi kết.

Theo ghi nhận của Người Đưa Tin, chỉ trong một thời gian ngắn, hàng chục cửa hàng kinh doanh kim cương, vàng bạc đá quý đã đóng cửa. Với 2 công ty lớn là Công ty vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC) và Công ty CP vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), dù lượng khách đến bán kim cương đã giảm so với khoảng 1 tuần trước đó, nhưng đại diện một số cửa hàng của 2 công ty này cho biết vẫn đang chịu những áp lực lớn.

Khảo sát tại cửa hàng trên đường Nguyễn Thị Minh Khai, P.Bàn Cờ, Tp.HCM của SJC chiều 30/7, số lượng khách đến bán kim cương giảm hẳn. Theo một nhân viên cửa hàng này, do lượng khách đến ít nên áp lực thanh khoản giảm rõ rệt. Đối với những khách hàng đến bán kim cương trước 16h mỗi ngày, sẽ được cửa hàng này thanh toán ngay.

Tương tự, tại các cửa hàng của PNJ, lượng khách đến bán kim cương thưa thớt. Một nhân viên của cửa hàng PNJ trên đường Nguyễn Trãi cho biết, ngay sau khi hệ thống PNJ công bố việc trả chậm tiền bán kim cương thành nhiều đợt, đã có lượng lớn khách hàng cân nhắc việc bán lại. Để linh hoạt hơn, PNJ cũng có chính sách đổi kim cương sang vàng, kèm một số thỏa thuận đi kèm và bắt đầu ghi nhận lượng khách đến cửa hàng để đổi nhỉnh hơn.

Bà T.B.B. (ngụ Tp.HCM) cho biết, khi PNJ có chính sách đổi kim cương sang vàng, bà quyết định đi đổi vì có lợi thế hơn. Theo bà B., nếu bán kim cương rồi thu lại tiền mặt, bà phải chịu lỗ 20% và phải chờ thanh toán thành nhiều đợt, trong khi nếu đổi kim cương qua vàng, bà chỉ mất 10% so với giá trị ban đầu. Đó là chưa kể, việc đổi sang vàng khiến bà yên tâm hơn nhiều, vì đây không chỉ là tài sản tích lũy truyền thống, mà còn là tài sản có bảo chứng chất lượng hơn.

Trong khi 2 doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc, kim cương lớn nói trên đang duy trì hoạt động kinh doanh, thì loạt doanh nghiệp nhỏ cùng ngành đã đóng cửa trong nhiều ngày nay. Nhiều nhất phải kể đến là các cửa hàng kinh doanh kim cương quanh chợ An Đông (phường An Đông , Tp.HCM), như: Kim Châu, Kim Lý, Kim Khiết, Ngọc Tâm, Vinh Dương, Cường Nương…

Các cửa hàng kinh doanh kim cương khác trên nhiều địa bàn tại Tp.HCM cũng "cửa đóng then cái" như: PJA (413 Võ Văn Tần); Hoàng Thứ Jewelry (194 Lê Thánh Tôn); Thực Lan Diamond, Quyên Diamond;… cũng chưa mở cửa trở lại, dù trước đó các cửa hàng này thông báo chỉ đóng cửa vài ngày.

Làn sóng cửa hàng kinh doanh kim cương đóng cửa lan ra toàn thị trường.

Ông Nguyễn Văn Quảng (ngụ phường Vườn Lài, Tp.HCM) cho biết, ông có 3 nhẫn kim cương mua của một cửa hàng trên đường Lê Thánh Tôn, nhưng đến nay không thể bán lại vì cửa hàng đang đóng cửa. "Đặc thù của kim cương là mua ở đâu thì bán ở đó, giờ nơi tôi mua đóng cửa, trong khi các doanh nghiệp khác từ chối mua lại kim cương nên tôi đang rất lo lắng", ông Quảng nói và cho biết thời điểm này dù có bán lỗ một chút cũng muốn "ra hàng" vì thật sự không yên tâm sau những ồn ào vừa qua.

Ông Nguyễn Văn Dưng - Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý Tp.HCM cho biết, từ đầu tháng 7 đến nay đã có hơn 30 doanh nghiệp kinh doanh vàng, kim cương, đá quý trên địa bàn Tp.HCM tạm ngừng hoạt động. Đó là chỉ riêng các doanh nghiệp thuộc Hội, còn các doanh nghiệp kinh doanh kim hoàn khác đóng cửa có thể cao hơn. Theo ông Dưng, việc một số doanh nghiệp kinh doanh đóng cửa là tất yếu do áp lực dòng tiền quá lớn từ việc khách hàng đến bán lại kim cương quá đông, khiến nhiều doanh nghiệp không còn đủ khả năng thanh khoản.

Đâu là kênh trú ẩn dòng tiền an toàn?

Sau các vụ án buôn lậu kim cương quy mô lớn liên quan đến đơn vị giám định kiểm định độc lập và sai phạm tuồn hàng lậu vào hệ thống bán lẻ lớn (như SJC, P-Lab/PNJ), thị trường rơi vào trạng thái đóng băng tâm lý. Việc các doanh nghiệp áp dụng hạn mức thu mua hoặc chia nhỏ kỳ hạn trả tiền cho khách (kéo dài tới 3 - 4 tháng) phản ánh áp lực đứt gãy dòng tiền lưu động cục bộ.

Khác với vàng vốn được liên thông và quản lý tương đối đồng bộ, thị trường kim cương vận hành chủ yếu bằng "niềm tin thương mại". Khi chứng thư kiểm định bị thao túng hoặc làm giả, tài sản tiền tỷ của người dân lập tức bị mất thanh khoản, đe dọa trực tiếp đến tính ổn định của thị trường đầu tư.

Trao đổi với PV, ông Trần Nguyên Đán, chuyên gia kinh tế, Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM) cho biết, kim cương bán lẻ tại Việt Nam là tài sản mà thanh khoản do chính người bán tạo ra. Về bản chất, kim cương mà người tiêu dùng đang nắm giữ không phải một tài sản có giá thị trường, mà là một viên đá kèm theo một lời hứa mua lại. Lời hứa đó có giá trị đúng bằng uy tín và khả năng chi trả của bên hứa.

Ông Trần Nguyên Đán, chuyên gia kinh tế; Viện trưởng Học viện Bảo hiểm và Quản trị rủi ro tài chính (IFRM).

Khi cơ quan điều tra công bố những cáo buộc liên quan đến hoạt động giám định, thứ bị nghi ngờ không chỉ là vài viên đá cụ thể, mà là toàn bộ cơ chế bảo chứng đứng sau lời hứa. Người dân không bán tháo vì họ tin viên đá của mình là giả, họ bán vì họ nhận ra mình không có cách nào tự kiểm chứng, và nếu lời hứa mua lại yếu đi thì tài sản của họ về gần bằng không thanh khoản.

Khi 2 kênh tích lũy truyền thống và cao cấp là vàng và kim cương đều bất ổn, theo ông Đán, dòng tiền nhàn rỗi trong dân có thể có xu hướng dịch chuyển sang 4 lĩnh vực chính: Tiền gửi ngân hàng, ngoại tệ, bất động sản và tài sản mã hóa. Về mặt phân bổ nguồn lực, một nền kinh tế cất tiền trong két dưới dạng kim loại quý không phải là nền kinh tế khỏe. Cho nên nếu nhìn dài hơn một chút, cú sốc này có mặt tích cực của nó, với điều kiện dòng tiền dịch chuyển từ kim cương, vào đi vào tiền gửi ngân hàng và doanh nghiệp chứ không trú ẩn vào đồng đôla.

"Việc kim cương bị bán tháo phản ánh sự khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng, do đó ngành bán lẻ cao cấp, tiêu dùng xa xỉ sẽ chịu tác động sớm nhất, sâu nhất và hồi phục chậm nhất trong nhóm bán lẻ, chứ không phải là cơn bão đi qua rồi mọi thứ trở lại như cũ", ông Đán nhận định.

Cũng theo ông Đán, việc các doanh nghiệp kim hoàn lớn đồng loạt áp dụng hạn mức thu mua hoặc kéo dài thời gian chi trả cho khách hàng chỉ phản ánh việc doanh nghiệp thiếu thanh khoản tức thời chứ không phải mất khả năng thanh khoản. Việc thiếu thanh khoản này không có nguy cơ lây lan sang hệ thống ngân hàng thương mại, dù ngân hàng nơi đang cấp tín dụng cho các doanh nghiệp này bằng tài sản bảo đảm là hàng tồn kho đá quý, vàng bạc.

Tuy nhiên, để chặn rủi ro, ông Đán đề nghị cần thực hiện ngay 3 việc theo thứ tự ưu tiên: Một là, Ngân hàng Nhà nước cần yêu cầu các tổ chức tín dụng rà soát riêng danh mục cho vay có tài sản bảo đảm là đá quý, tách khỏi vàng, và áp tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản bảo đảm thấp hơn hẳn cho nhóm đá quý. Hai là, yêu cầu định giá lại tài sản bảo đảm là đá quý bởi tổ chức giám định độc lập, không phải bởi tổ chức thuộc cùng hệ sinh thái với bên vay. Và cuối cùng, các ngân hàng đang cấp tín dụng cho nhóm ngành này cũng chưa quá cần thiết siết ngay tín dụng, thay vào đó ngân hàng ưu tiên yêu cầu doanh nghiệp bổ sung tài sản bảo đảm và tăng tần suất báo cáo, thay vì cắt hạn mức đột ngột.

Công Thư - Nguyễn Khánh