Chuyển từ tư duy “bồi thường” sang “tái thiết cuộc sống” cho người bị thu hồi đất

Sáng 29/7, Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã báo cáo nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết về quan điểm, định hướng, sửa đổi Luật đất đai và các luật có liên quan.

Tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai

Theo Phó Thủ tướng Thường trực, đất đai vẫn là một trong những lĩnh vực còn nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm.

Một số cơ chế, chính sách còn bất cập, làm cho nguồn lực đất đai chưa phát huy hết hiệu quả, nhất là về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, tài chính đất đai, giá đất.

Về vai trò của đất đai, Nghị quyết đã khẳng định đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển; là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia; là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước.

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng, chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức, trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Chuyển từ tư duy “bồi thường” sang “tái thiết cuộc sống” cho người bị thu hồi đất - Ảnh 1.

Nhà nước thực hiện quyền của đại diện chủ sở hữu thông qua việc quyết định quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất và quy định thời hạn sử dụng đất, quyết định giá đất, quyết định chính sách và thực hiện điều tiết phần giá trị tăng thêm từ đất không phải do người sử dụng đất tạo ra.

Về quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu; là yếu tố đầu vào quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội; quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất được pháp luật bảo hộ; Nhà nước không xem xét lại quyền sử dụng đất hợp pháp theo chính sách, pháp luật đất đai qua các thời kỳ; không thừa nhận việc đòi lại đất đã được Nhà nước giao cho người khác sử dụng trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật về đất đai; không điều chỉnh lại đất nông nghiệp đã giao cho hộ gia đình, cá nhân.

Về trách nhiệm của Nhà nước, Nghị quyết lần này khẳng định rõ Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất. Chuyển mạnh từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang tư duy "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất". Bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất ở bị thu hồi. Nhà nước tạo điều kiện để công dân có quyền có nơi ở.

Nghị quyết đặt mục tiêu tổng quát quản lý đất đai chặt chẽ, minh bạch, công bằng, bền vững, đưa đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Phát triển mạnh doanh nghiệp biển, nhất là các tập đoàn, tổng công ty quy mô lớnĐổi mới mô hình phát triển để Việt Nam trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045

Mục tiêu cụ thể là xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo yêu cầu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung". Đến hết năm 2026, hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, dữ liệu.

Phấn đấu đến hết năm 2027, hoàn thành công tác đo đạc lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đối với diện tích chưa có trong cơ sở dữ liệu.

Đến năm 2030 hệ thống pháp luật về đất đai được hoàn thiện đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm đất đai được quản lý chặt chẽ, khai thác sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, bền vững, phân bổ công bằng, hợp lý, gia tăng giá trị, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.

Khuyến khích tư nhân tham gia phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp

Về nhiệm vụ, giải pháp, để hiện thực hóa các mục tiêu đó, nghị quyết đã xác định các nhóm nhiệm vụ giải pháp.

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, chính sách quản lý và sử dụng đất đồng bộ. Đổi mới tư duy quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo hướng thống nhất, đồng bộ với quy hoạch tổng thể quốc gia, vùng, tỉnh, đô thị và nông thôn. Nghiên cứu giảm số lượng quy hoạch, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được lập theo hướng đơn giản, số hóa và tích hợp.

Chuyển từ tư duy “bồi thường” sang “tái thiết cuộc sống” cho người bị thu hồi đất - Ảnh 2.

Về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, tiếp tục thực hiện việc giao đất, cho thuê đất chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý. Bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa các khu vực công - tư, quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu, các trường hợp không đấu giá, đấu thầu, trường hợp nhà đầu tư tự thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Mỗi phương thức phải có điều kiện, tiêu chí, trình tự, trách nhiệm và cơ chế giám sát rõ ràng, minh bạch, đảm bảo cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư kinh doanh và phòng chống tiêu cực, lợi ích nhóm.

Cho phép người sử dụng đất được lựa chọn hình thức thuê đất trả tiền hằng năm hoặc thuê đất trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê căn cứ vào mục đích, phạm vi, thời hạn sử dụng cụ thể.

Nghiên cứu kỹ lưỡng cơ chế giao đất, cho thuê đất có thời hạn đối với một số loại hình sử dụng đất với lộ trình, bước đi phù hợp, thận trọng, bảo đảm đánh giá đầy đủ tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội, thị trường bất động sản, hệ thống tín dụng, quyền tài sản của người dân.

Tiếp tục thực hiện giao đất, cho thuê đất có thời hạn đối với đất xây dựng nhà ở thương mại để bán, ưu tiên chủ yếu là nhà chung cư. Trong đó đối với chung cư xây dựng mới quy định thời hạn sử dụng căn hộ chung cư theo niên hạn xây dựng công trình, gắn với bảo đảm quyền tài sản; chủ sở hữu căn hộ chung cư được quyền thực hiện nghĩa vụ tài chính để xây dựng mới chung cư theo quy định khi hết thời hạn. Hạn chế việc phân lô bán nền tại khu vực đô thị, đặc biệt là các đô thị lớn.

Thời hạn sử dụng đất đối với nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách, nhà ở công vụ thuộc sở hữu Nhà nước là lâu dài. Có chính sách ưu đãi trong giao đất, cho thuê đất để khuyến khích thu hút khu vực tư nhân tham gia phát triển thị trường nhà ở cho thuê với giá phù hợp.

Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, quy định rõ hơn phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; không quy định quá rộng dẫn đến lạm dụng nhưng cũng không quy định quá hẹp gây khó cho các dự án thiết yếu.

Nhà nước thu hồi đất đối với phần diện tích còn lại của dự án khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được phần lớn diện tích và nhận được sự đồng thuận của đại đa số người sử dụng đất trong phạm vi thực hiện dự án.

Về giá đất, tài chính đất đai và điều tiết địa tô chênh lệch, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh đây là nội dung khó, các địa phương hết sức quan tâm. Nghị quyết khẳng định giá đất do Nhà nước quyết định căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Nhà nước ban hành bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất, tỉ lệ thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, tỉ lệ bồi thường phù hợp với điều kiện thực tế theo từng loại đất, bảo đảm công bằng, công khai minh bạch. Thực hiện theo nguyên tắc Trung ương xây dựng tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát; địa phương quyết định giá đất.