PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Ảnh: VGP/Vũ Phong
Trao đổi với Báo điện tử Chính phủ, PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh những thành công nền tảng của Đại hội XIV cũng như bày tỏ niềm tin, kỳ vọng vào công tác xây dựng Đảng và sự phát triển của đất nước trong nhiệm kỳ mới.
Thưa ông, nhìn tổng thể, thành công lớn nhất, có ý nghĩa nền tảng của Đại hội Đảng lần thứ XIV thể hiện ở những điểm nào?
PGS.TS Lê Văn Cường: Đại hội lần thứ XIV của Đảng có rất nhiều điểm thành công nổi bật. Thành công thứ nhất là các văn kiện đã truyền tải được những thông điệp, những quyết sách rất mạnh mẽ đã được chuẩn bị công phu, nhằm hướng tới mục tiêu trong nhiệm kỳ này là hướng tới dấu mốc 100 năm thành lập Đảng và tới đây là 100 năm thành lập nước.
Thứ hai, có thể thấy một cách làm mới rất rõ, đó là việc tích hợp nội dung vào Báo cáo chính trị và biến Báo cáo chính trị thành Chương trình hành động. Điều này đồng nghĩa với việc rút ngắn đáng kể độ trễ của Nghị quyết khi đi vào cuộc sống. Đồng thời thể hiện rất rõ tư duy hành động, lấy hiệu quả công việc làm thước đo..
Bên cạnh đó, về đường lối được đề ra trong Nghị quyết, trọng tâm được hướng mạnh về cơ sở, đặc biệt xoay quanh trục lấy người dân làm trung tâm. Có thể thấy rất rõ trong các Văn kiện, cũng như trong các bài phát biểu khai mạc, bế mạc của Tổng Bí thư Tô Lâm và các tham luận, rằng dù đề ra chủ trương, biện pháp hay bàn về cách thức tổ chức thực hiện, thì mục tiêu cuối cùng vẫn là hướng tới người dân, lấy hạnh phúc của người dân làm mục tiêu phấn đấu và lấy hiệu quả công việc làm thước đo.
Thành công của Đại hội đã lan tỏa thông điệp của Đảng Cộng sản Việt Nam về sự nhất trí, đồng thuận cao, củng cố niềm tin của chúng ta vào chính mình và nhận được sự ủng hộ của bạn bè quốc tế đối với công cuộc đổi mới, nhằm từng bước hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.
Tư duy, tầm nhìn chiến lược trong Báo cáo do Tổng Bí thư trình bày
Báo cáo về các văn kiện trình Đại hội XIV Đảng Cộng sản Việt Nam do Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày được đánh giá có chiều sâu lý luận và tầm nhìn chiến lược rõ nét. Theo ông, những điểm mới, cốt lõi nào trong Báo cáo đã làm nên dấu ấn của Đại hội lần này?
PGS.TS Lê Văn Cường: Trong báo cáo mà đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày ở Đại hội thể hiện rõ tư duy, tầm nhìn chiến lược và khả năng khái quát lý luận rất cao.
Không chỉ tổng hợp của Báo cáo Chính trị, Báo cáo Kinh tế-xã hội, Báo cáo Tổng kết công tác xây dựng Đảng và thi hành Điều lệ Đảng, Báo cáo của đồng chí Tổng Bí thư trình bày trước Đại hội lần này còn thể hiện mức độ khái quát cao hơn nữa, khi làm rõ những đường hướng lớn mang tầm lý luận.
Chẳng hạn, Báo cáo đã chỉ rất rõ việc tiếp tục bổ sung và phát triển lý luận về đường lối đổi mới. Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm nền tảng thì Đại hội VII bổ sung Tư tưởng Hồ Chí Minh; còn tại Đại hội XIV, chúng ta bổ sung một nội hàm rất quan trọng, đó là lý luận về đường lối đổi mới, khái quát từ thực tiễn 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, nhằm củng cố sự kiên định con đường mà chúng ta đã lựa chọn, với mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Bên cạnh đó, các vấn đề về phát triển cũng được khái quát ở tầm rất cao. Có thể lấy ví dụ, tại Đại hội VI, chúng ta nêu chủ trương phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, có sự quản lý, điều tiết của Nhà nước, vận hành theo cơ chế thị trường; đến Đại hội IX, nội dung này được khái quát, nâng lên thành lý luận về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Lần này, trong Báo cáo của đồng chí Tổng Bí thư, khi đề cập đến mô hình kinh tế, một vấn đề lý luận rất quan trọng được làm rõ, đó là xác định các động lực, động cơ của phát triển, với những nội dung được chỉ ra cụ thể, mạch lạc.
Ví dụ, Báo cáo khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, trong đó kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng. Các thành phần kinh tế được đặt trong mối quan hệ rõ ràng, gắn bó với nhau. Đồng thời, Báo cáo cũng khái quát quan điểm phát triển theo hướng không chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà phải đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái.
Một nội dung quan trọng khác là việc xác định các nhiệm vụ trung tâm, trong đó không chỉ bao gồm quốc phòng, an ninh, mà còn nhấn mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế. Những nội hàm này giúp làm sáng rõ hơn, chặt chẽ hơn các nhiệm vụ phát triển mà đất nước hướng tới.
Ngoài ra, đồng chí Tổng Bí thư cũng khái quát những bài học rút ra trong nhiệm kỳ vừa qua và sâu rộng hơn là trong suốt 40 năm đổi mới. Trong đó, cá nhân tôi đặc biệt tâm đắc với bài học về việc dựa vào nhân dân, lấy "dân làm gốc".
Khẳng định quan điểm "dân là gốc"
Như ông vừa đề cập, Đại hội XIV tiếp tục khẳng định quan điểm "dân là gốc", coi người dân là thước đo của mọi quyết sách. Theo ông, việc nhấn mạnh quan điểm này trong các văn kiện có ý nghĩa như thế nào đối với việc củng cố niềm tin xã hội và tạo đồng thuận trong giai đoạn phát triển mới?
PGS.TS Lê Văn Cường: Đảng là từ nhân dân mà ra, sức mạnh của Đảng là từ nhân dân, vì vậy, quan điểm "dân là gốc, dân là chủ" luôn được Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh xuyên suốt các nhiệm kỳ. Ngay trong nhiệm kỳ XIII, một trong năm bài học lớn cũng đã khẳng định rõ nội dung này, và đến Đại hội XIV, quan điểm đó tiếp tục được nhấn mạnh và làm sâu sắc hơn.
Sự sâu sắc hơn thể hiện ở chỗ Đại hội đã chỉ rõ thước đo của phát triển là lấy hạnh phúc của người dân làm mục tiêu, làm chuẩn mực đánh giá. Cá nhân tôi rất tâm đắc với việc trong các phát biểu, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đặt ra những câu hỏi mang tính tự vấn nhưng rất sâu sắc, buộc mỗi đại biểu, mỗi cán bộ lãnh đạo trước khi quyết định một vấn đề đều phải cân nhắc: làm việc này vì ai, có lợi cho ai, còn những khó khăn, trở lực nào cần tháo gỡ, để từ đó hướng tới mục tiêu cuối cùng là vì nhân dân.
Tinh thần này thể hiện rất rõ tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: việc gì có lợi cho dân thì hết sức làm, việc gì có hại cho dân thì hết sức tránh. Qua đó, hàm ý "dân là gốc, dân là chủ" được thể hiện một cách đa chiều.
Trước hết, mỗi cán bộ, đảng viên cần nhận thức rõ mình vừa là người lãnh đạo, đồng thời cũng là người đầy tớ trung thành của nhân dân, có trách nhiệm phục vụ nhân dân. Thứ hai, trong mọi công việc, phải luôn đặt lợi ích chung của Đảng, của nhân dân lên trên hết. Ở chiều ngược lại, nhân dân cũng là nền tảng tạo nên sự đồng thuận, đoàn kết và ủng hộ đối với các chủ trương, quyết sách của Đảng, bởi suy cho cùng, những chủ trương, quyết sách đó đều hướng tới mục tiêu phục vụ nhân dân, phục vụ lợi ích của giai cấp và của Tổ quốc.
Đảng không có mục đích tự thân, mà mục đích cao nhất là vì lợi ích chung của nhân dân và của dân tộc. Vì vậy, việc lấy hạnh phúc của người dân làm mục tiêu phát triển là một nội dung xuyên suốt. Bên cạnh đó, Đại hội XIV của Đảng cũng bổ sung và nhấn mạnh các nội dung như: Người dân tham gia giám sát và người dân thụ hưởng thành quả phát triển. Muốn người dân giám sát, các chủ trương, đường lối được đề ra phải ngày càng cụ thể, thiên về định lượng thay vì chỉ mang tính định tính. Chẳng hạn như các mục tiêu tăng trưởng hai con số, hay các chỉ tiêu tăng trưởng GDP cụ thể, để người dân có thể trực tiếp theo dõi, tham gia giám sát.
Điều đó, theo tôi, chính là phục vụ người dân và phát huy dân chủ một cách thực chất hơn trong giai đoạn phát triển mới.
Tinh thần "nói ít, làm nhiều, làm đến cùng"Một điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV là tính hành động rất rõ của các văn kiện, gắn chặt với yêu cầu tổ chức thực hiện. Từ góc độ lý luận chính trị, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của tinh thần "nói ít, làm nhiều, làm đến cùng" được Đại hội nhấn mạnh?
PGS.TS Lê Văn Cường: Vấn đề này, như Tổng Bí thư đã nêu, là phải nhìn thẳng vào sự thật. Trong nhiệm kỳ vừa qua, bên cạnh rất nhiều thành tựu, chúng ta cũng còn không ít hạn chế, khuyết điểm. Một trong những hạn chế, khuyết điểm đó chính là khâu tổ chức thực hiện vẫn còn là khâu yếu. Có thể nói, các chủ trương, đường lối, nghị quyết được đề ra là khá toàn diện, bao trùm hầu hết các lĩnh vực, nhưng việc tổ chức thực hiện vẫn chưa đồng đều, nhiều nội dung chưa thực sự đi vào cuộc sống.
Ở đây có nhiều nguyên nhân. Có những chủ trương khi đề ra chưa thật sự sát với thực tiễn nên việc triển khai gặp khó khăn. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng có không ít chủ trương, nghị quyết đã đúng, đã trúng, nhưng do chần chừ, thiếu quyết tâm, ngại va chạm nên chưa được đưa vào thực tiễn một cách hiệu quả. Chính vì vậy, lần này chúng ta xác định rất rõ tinh thần và phương châm là hành động, hành động và hành động.
Tinh thần đó thể hiện trước hết ở việc giảm bớt các nội dung mang tính định tính, chuyển mạnh sang định lượng. Khi đã định lượng thì sẽ rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Đồng thời, trong tổ chức thực hiện cũng giao rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, để biến chủ trương thành hành động cụ thể.
Ví dụ như mục tiêu tăng trưởng hai con số, thì lúc này mỗi cán bộ, mỗi địa phương, mỗi đơn vị đều phải bắt tay vào hành động một cách quyết liệt ngay từ đầu. Đến thời điểm đánh giá, các chỉ tiêu có thể đo đếm được, nếu không đạt thì phải làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm thuộc về ai. Đó chính là tinh thần hành động rất rõ ràng. Hay như mục tiêu tăng trưởng xanh, khi đã xác định rõ thì những đơn vị nào đánh đổi tăng trưởng kinh tế đơn thuần để hủy hoại môi trường sinh thái đều có thể được nhận diện và đánh giá ngay là không đạt mục tiêu.
Tinh thần hành động đó, như Tổng Bí thư nhấn mạnh, là "nói ít, làm nhiều, lấy kết quả làm thước đo". Theo tôi, đây là biểu hiện của một tư duy mang tính cách mạng, thể hiện cái mới rất rõ. Và nếu không làm như vậy, nếu không quyết liệt hành động như vậy, thì chúng ta khó có thể đạt được các mục tiêu đã đề ra. Dù nhiều chuyên gia đánh giá các mục tiêu là cao và khó, nhưng với quyết tâm chính trị và tinh thần "nói ít, làm nhiều, làm đến cùng", chúng ta có cơ sở để tin tưởng và kỳ vọng vào việc hoàn thành các mục tiêu của Đại hội XIV.
Từ thành công của Đại hội XIV, ông có thể chia sẻ niềm tin, kỳ vọng của ông đối với công tác xây dựng Đảng và sự phát triển của đất nước trong nhiệm kỳ tới?
PGS.TS Lê Văn Cường: Đại hội đã xác định phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường là trung tâm, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị là then chốt. Do đó, tôi có kỳ vọng trong nhiệm kỳ XIV này, công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng tiếp tục được duy trì và phát huy.
Chúng ta còn nhớ tại Đại hội XIII, công tác cán bộ đã được tách ra thành một nội dung độc lập, đặt trong tổng thể 5 mặt của công tác xây dựng Đảng, gồm: Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, đạo đức, tổ chức và cán bộ. Tôi kỳ vọng công tác cán bộ nhiệm kỳ này tiếp tục được quan tâm và đi vào thực chất, phát huy được vai trò của đội ngũ cán bộ, đồng thời khắc phục được tình trạng chọn chưa đúng người, đúng việc.
Bên cạnh đó, tôi mong đợi là công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng tiếp tục được thực hiện nghiêm túc, thường xuyên. Chỉ khi làm tốt nội dung này mới có thể khẳng định với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân rằng Đảng thực sự vì nước, vì dân, và trong thi hành kỷ luật thì không có vùng cấm, không có ngoại lệ, bất kể người đó là ai.
Công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật vì thế là một nội dung rất quan trọng, góp phần làm cho phương thức lãnh đạo của Đảng ngày càng thực chất, đi vào cuộc sống, qua đó nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và tiếp tục hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng trong nhiệm kỳ mới. Khi Đảng thực sự trong sạch, vững mạnh, nâng cao tầm trí tuệ thì chắc chắn sẽ đủ sức gánh vác, dẫn dắt và lãnh đạo đất nước ta thực hiện thành công các mục tiêu đã đề ra.
Xin trân trọng cám ơn ông!
Anh Thơ (thực hiện)
