Nét độc đáo tại làng nhà cổ hơn trăm tuổi ở Đồng Tháp

Trong các ngôi nhà cổ ở Đồng Tháp, nhiều bộ liễn khảm xà cừ cùng bàn ghế chạm trổ công phu cho thấy một thú chơi phong lưu của những gia đình giàu có ở Nam Bộ xưa.

Từ 18-24/11, tại xã Cái Bè (Đồng Tháp), UBND tỉnh phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Đồng Tháp tổ chức Tuần Văn hóa Đại đoàn kết toàn dân tộc và Lễ hội Văn hóa - Du lịch Làng cổ Đông Hòa Hiệp lần VII năm 2026 với chủ đề “Văn hóa soi đường - Đồng Tháp vươn xa”.

Làng cổ Đông Hòa Hiệp là quần thể nhà vườn cổ nằm bên hạ lưu sông Tiền, thuộc xã Cái Bè. Năm 2017, làng được công nhận là di tích cấp quốc gia, đồng thời Lễ hội Văn hóa - Du lịch Làng cổ Đông Hòa Hiệp được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp tỉnh. Nét đặc trưng của làng là những ngôi nhà gỗ hàng trăm năm tuổi mang dấu ấn giao thoa kiến trúc Đông - Tây, ẩn mình giữa những vườn cây ăn trái xanh mát và hệ thống kênh rạch đặc trưng của miền Tây Nam Bộ.

Trong đó, nhà cổ Ba Đức, còn gọi là nhà thờ ông Phan Văn Cương là một trong những ngôi nhà cổ tiêu biểu của vùng đất Nam Bộ, được xây dựng vào năm 1850 bởi ông Phan Văn Đặng, một điền chủ giàu có tại địa phương.

Ngôi nhà mang vẻ đẹp giao thoa giữa kiến trúc Á Đông và phương Tây, được xây dựng theo kiểu ba gian hai chái truyền thống Nam Bộ với bố cục hình chữ Công. Điểm nhấn của công trình là hệ thống cột, kèo làm từ gỗ quý, những đường nét chạm khắc tinh xảo cùng nghệ thuật khảm xà cừ độc đáo, thể hiện tài hoa của các nghệ nhân xưa.

Bên trong ngôi nhà còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như tủ thờ, hoành phi, liễn đối khảm xà cừ, những bộ bàn ghế chạm trổ công phu cùng nhiều vật dụng bằng sứ quý hiếm, phản ánh nếp sống phong lưu, thú chơi tao nhã của các gia đình giàu có ở Nam Bộ xưa. Đặc biệt, nhà cổ Ba Đức còn lưu giữ 6 sắc phong dưới triều vua Thiệu Trị và Tự Đức, góp phần làm tăng giá trị lịch sử, văn hóa của công trình.

Không chỉ có giá trị kiến trúc và văn hóa, ngôi nhà còn gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của địa phương. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nơi đây từng là cơ sở hoạt động, hội họp của lực lượng cách mạng huyện Cái Bè cũ. Trong ảnh là Huân chương kháng chiến hạng Nhì của một thành viên trong nhà cổ Ba Đức.

Ảnh chụp các ngôi nhà cổ được trưng bày trong chuỗi hoạt động của làng cổ Đông Hòa Hiệp.

Trong quần thể Làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp có nhà cổ ông Kiệt, ông Mười, ông Võ, ông Liêm, ông Tòng, ông Xoát… Trong đó, nhà cổ ông Kiệt được xây dựng cuối thế kỷ XIX bởi ông Trần Châu Lễ và bà Phạm Thị Tiền, sau đó được truyền lại cho con cháu gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nhà cổ ông Kiệt xây dựng theo kiểu chữ Đinh, mang kiến trúc nhà rường truyền thống Nam Bộ. Công trình nổi bật với hệ thống cột, kèo bằng các loại gỗ quý như gõ, căm xe, mun; mái lợp ngói âm dương cùng những hoa văn chạm khắc tinh xảo hình rồng, phượng, tứ linh, tứ quý. Trải qua hơn 100 năm tồn tại, ngôi nhà đã được trùng tu để bảo tồn vào năm 1999 với sự hỗ trợ của tổ chức JICA Nhật Bản.

Trong quần thể Làng cổ Đông Hòa Hiệp còn có Đình Đông Hòa Hiệp được người dân xây dựng đến nay gần 300 năm. Ngôi đình cổ cạnh Nhà văn hóa xã Cái Bè, cách trung tâm Mỹ Tho khoảng 52 km.