Vừa kết thúc chuyến bay dài 11 tiếng từ New Zealand trở về Quảng Châu (Trung Quốc), người phụ nữ 30 tuổi họ Lý nở nụ cười nhẹ nhõm vì sắp được đoàn tụ với gia đình. Suốt hành trình dài, cô đã chọn cho mình tư thế ngồi ít cử động nhất để thoải mái chợp mắt.
Thế nhưng, chỉ chưa đầy 10 phút sau khi đặt chân xuống sân bay Bạch Vân (Quảng Châu) cô đột ngột ngã quỵ. Dù đã được đưa đi cấp cứu ngay lập tức, cô Lý vẫn không thể qua khỏi.
Kết quả chẩn đoán tại bệnh viện cho thấy cô Lý tử vong do tắc mạch phổi. "Thủ phạm" chính là một cục máu đông hình thành ở chi dưới trong suốt 11 giờ ngồi "bất động" trên máy bay.
Ảnh minh hoạ.
Khi cô đứng yên hoặc ngồi nghỉ, cục máu đông này nằm im, không gây ra bất kỳ cảm giác đau đớn hay khó chịu nào. Tuy nhiên, ngay khi cô bắt đầu vận động để rời khỏi sân bay, cục máu đông đã vỡ ra, di chuyển theo dòng máu về tim và làm tắc nghẽn động mạch phổi, dẫn đến suy hô hấp và tử vong nhanh chóng.
Phân tích về trường hợp của cô Lý, bác sĩ Peng Xiaohong, Trưởng khoa Hồi sức tích cực (ICU) Bệnh viện trực thuộc đầu tiên của Đại học Y học cổ truyền Quảng Châu (chi nhánh Bạch Vân) cho biết, có đến 80% cục máu đông bắt nguồn từ chi dưới. Việc ngồi bất động trong không gian chật hẹp giống như trên máy bay hay tàu xe mà lại không vận động chân khiến máu bị ứ trệ, dễ dàng kết dính thành cục.
Nhiều người thường có thói quen ngồi yên trên tàu xe, tuy nhiên, bác sĩ Peng Xiaohong cảnh báo: "Hãy cẩn thận với kiểu thoải mái này" . Bởi thoải mái nhất thời nhưng tiềm ẩn nguy cơ sức khoẻ nguy hiểm. Nó có thể tích tụ dần về sau nhưng cũng có thể bộc phát gây nguy hiểm tính mạng như trường hợp của cô Lý.
Bác sĩ Peng nói thêm, khi cơ bắp không hoạt động, áp lực lên mạch máu giảm, tốc độ lưu thông máu chậm lại đáng kể. Đây chính là môi trường lý tưởng để những "sát thủ thầm lặng" - cục máu đông (huyết khối) hình thành mà chúng ta không hề hay biết cho đến khi chúng di chuyển và gây ra những biến chứng nghiêm trọng.
Huyết khối là gì?
Huyết khối (cục máu đông) là tình trạng máu đông lại bên trong mạch máu, hình thành khối đặc cản trở dòng chảy của máu. Khi mạch máu bị tắc, máu không thể lưu thông bình thường đến các cơ quan, gây ra những biến chứng nguy hiểm như nhồi máu tim, đột quỵ hoặc thuyên tắc phổi.
Huyết khối có thể xảy ra ở tĩnh mạch (gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu – DVT). Ảnh: Sức khoẻ & Đời sống
Huyết khối có thể xảy ra ở tĩnh mạch (gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu – DVT) hoặc động mạch. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gồm: Nằm bất động lâu ngày (sau phẫu thuật hoặc khi bệnh nặng), hút thuốc lá, béo phì, dùng thuốc tránh thai nội tiết, mang thai hoặc mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, tăng huyết áp, ung thư...
Việc phát hiện sớm các dấu hiệu huyết khối có ý nghĩa quan trọng, giúp ngăn ngừa biến chứng và bảo vệ tính mạng người bệnh.
Dấu hiệu cảnh báo sớm cục máu đông
- Sưng ở chân hoặc tay: Sưng một bên chân hoặc tay mà không rõ nguyên nhân là dấu hiệu điển hình của huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT). Vùng bị ảnh hưởng có thể đau, cảm giác nặng nề hoặc căng tức. Tình trạng sưng thường xuất hiện từ từ nhưng cũng có thể xảy ra đột ngột. Nếu bạn nhận thấy sưng kéo dài và không giảm, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.
- Đau hoặc nhạy cảm bất thường: Cơn đau do cục máu đông thường khởi phát ở bắp chân hoặc đùi, đôi khi giống như chuột rút hoặc đau nhức âm ỉ. Khác với đau cơ thông thường, cơn đau này không giảm khi nghỉ ngơi hoặc xoa bóp. Nếu xuất hiện đau khu trú, bất thường ở chân mà không do chấn thương, cần lưu ý đến khả năng có huyết khối.
- Da đỏ hoặc đổi màu: Cục máu đông có thể khiến vùng da phía trên bị đỏ, tím tái hoặc nhợt nhạt. Vùng da này thường ấm hơn so với xung quanh và đôi khi có cảm giác căng, bóng. Những thay đổi này phản ánh sự ứ trệ tuần hoàn và không nên xem nhẹ.
- Hụt hơi, khó thở: Khi cục máu đông di chuyển lên phổi (gây thuyên tắc phổi), người bệnh có thể đột ngột cảm thấy khó thở, thở gấp, tim đập nhanh hoặc đau ngực. Ngay cả khi chỉ xuất hiện triệu chứng hô hấp nhẹ, cũng cần được kiểm tra, vì thuyên tắc phổi có thể đe dọa tính mạng.
- Đau hoặc tức ngực: Nếu cục máu đông nằm trong động mạch vành, nó có thể gây đau, tức hoặc cảm giác đè nặng ở ngực, đôi khi lan đến vai, cánh tay hoặc hàm. Các triệu chứng này giống với cơn nhồi máu cơ tim, vì vậy cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức.
- Ho dai dẳng hoặc ho ra máu: Ho khan kéo dài, ho đột ngột hoặc ho ra máu mà không rõ nguyên nhân có thể là biểu hiện của cục máu đông ở phổi. Đây là dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng, cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời để ngăn ngừa biến chứng nặng.
- Mệt mỏi hoặc chóng mặt không rõ nguyên nhân: Cục máu đông làm giảm lưu thông máu, khiến cơ thể không nhận đủ oxy. Người bệnh có thể cảm thấy mệt mỏi bất thường, choáng váng hoặc chóng mặt, dù nghỉ ngơi đầy đủ. Dù các triệu chứng này không đặc hiệu, nhưng nếu kéo dài và không cải thiện, cần được bác sĩ đánh giá sớm.
Những người có nguy cơ cao bị tình trạng huyết khối tĩnh mạch sâu
-Người trên 60 tuổi: Chức năng thành tĩnh mạch suy giảm, máu dễ ứ trệ ở chi dưới, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
-Người béo phì hoặc ít vận động: Máu lưu thông kém ở chi dưới.
-Phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc nội tiết tố (như thuốc tránh thai, liệu pháp hormone thay thế): Có nguy cơ tăng đông máu sinh lý.
-Người có tiền sử huyết khối, bệnh tim mạch, ung thư, hoặc rối loạn đông máu.
-Người vừa phẫu thuật hoặc chấn thương, phải bất động lâu.
-Hành khách đi chuyến bay dài (thường trên 4-6 giờ), nhất là nếu ngồi ở ghế sát cửa sổ, do khó di chuyển.
Phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu
Để phòng ngừa tình trạng huyết khối tĩnh mạch sâu, đặc biệt khi đi máy bay hoặc bất động lâu, người dân cần ghi nhớ 5 điều sau:
-Không chủ quan, đặc biệt nếu có triệu chứng khó thở, sưng chân sau chuyến đi.
-Cử động chân mỗi 1-2 giờ, xoay cổ chân, co duỗi gối.
-Nếu điều kiện cho phép, hãy đứng dậy đi lại vài phút trong khoang máy bay mỗi 2-3 giờ để cải thiện tuần hoàn.
-Uống đủ nước để tránh mất nước và máu đặc; hạn chế rượu, cà phê vì chúng có thể gây lợi tiểu và làm cơ thể mất nước nhanh hơn.
-Không mặc đồ bó sát ở bụng hoặc chân; tránh bắt chéo chân.
Minh Hoa (t/h)
