Ảnh minh họa
Thay thế một tuyến đường cao tốc có gần 170.000 phương tiện lưu thông mỗi ngày bằng một dòng suối và công viên ven bờ là quyết định từng gây nhiều tranh cãi tại Seoul (Hàn Quốc). Sau hơn 20 năm, dự án Cheonggyecheon trở thành một trong những ví dụ tiêu biểu về tái thiết đô thị, cho thấy cách một thành phố có thể cải thiện môi trường sống bằng việc thu hẹp không gian dành cho ô tô và khôi phục các yếu tố tự nhiên.
Đầu những năm 2000, chính quyền Seoul quyết định phá bỏ tuyến đường cao tốc trên cao Cheonggyecheon, công trình từng được xem là biểu tượng của quá trình hiện đại hóa Hàn Quốc. Thay vào đó, thành phố khôi phục dòng suối cùng tên bị chôn lấp dưới bê tông suốt nhiều thập kỷ, đồng thời xây dựng không gian công cộng dành cho người đi bộ dọc hai bờ.
Dự án do thị trưởng Seoul khi đó là Lee Myung-bak khởi xướng, bắt đầu vào tháng 7/2003 và chính thức mở cửa ngày 1/10/2005. Sau 27 tháng thi công, một hành lang cảnh quan và đường thủy dài khoảng 5,8 km hình thành ngay giữa trung tâm thủ đô Hàn Quốc.
Cheonggyecheon vốn là dòng suối có lịch sử hơn 600 năm, gắn liền với đời sống người dân Seoul từ thời Joseon. Trong quá khứ, người dân thường đến đây giặt giũ, sinh hoạt và sử dụng những cây cầu đá bắc qua dòng nước để đi lại.
Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số khiến khu vực này ngày càng xuống cấp. Nước thải và rác sinh hoạt làm ô nhiễm dòng suối. Từ năm 1958 đến năm 1978, Cheonggyecheon lần lượt bị bê tông hóa và che phủ để phục vụ quá trình mở rộng đô thị. Một tuyến đường cao tốc trên cao sau đó được xây dựng phía trên.
Trong nhiều thập kỷ, công trình này được xem là biểu tượng của sự phát triển kinh tế, gắn với quá trình công nghiệp hóa và sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện cá nhân. Tuy nhiên, đến cuối những năm 1990, tuyến đường đã xuống cấp nghiêm trọng, trong khi mật độ giao thông ngày càng lớn.
Với khoảng 168.000 phương tiện lưu thông mỗi ngày, công trình không chỉ đòi hỏi chi phí bảo trì lớn mà còn góp phần làm gia tăng ô nhiễm, tiếng ồn và tình trạng quá tải tại khu vực trung tâm. Thay vì tiếp tục sửa chữa, chính quyền Seoul lựa chọn phương án tháo dỡ toàn bộ tuyến cao tốc, đưa dòng suối trở lại mặt đất.
Tháo dỡ hơn 680.000 tấn bê tông và thép
Quá trình triển khai Cheonggyecheon là thách thức lớn bởi công trình nằm giữa khu vực thương mại đông đúc, nơi tập trung nhiều tuyến giao thông và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.
Các đơn vị thi công phải xử lý nhiều lớp công trình chồng lấn, bao gồm đường cao tốc, mặt đường bê tông, hệ thống thoát nước, đường ống cấp nước, dây điện và cáp viễn thông. Việc tháo dỡ được thực hiện đồng thời với yêu cầu duy trì hoạt động của các khu vực kinh doanh và giao thông lân cận.
Theo các số liệu được công bố về dự án, hơn 680.000 tấn bê tông và thép đã được tháo dỡ. Sau khoảng 27 tháng thi công, Seoul hoàn thành hành lang cảnh quan dài 5,8 km, với 22 cây cầu cùng hệ thống lối đi bộ dọc hai bờ suối. Tổng vốn đầu tư dự án vào khoảng 281 triệu USD.
Dòng suối nhân tạo và những thay đổi về môi trường
Một điểm đáng chú ý là Cheonggyecheon sau khi được khôi phục không phải dòng suối tự nhiên có thể tự duy trì dòng chảy. Do lưu vực ban đầu đã bị đô thị hóa trong nhiều thập kỷ, thành phố phải sử dụng hệ thống bơm nước để duy trì hoạt động của dòng suối.
Theo các thông tin về dự án, khoảng 120.000 tấn nước mỗi ngày được bổ sung từ sông Hàn, các nhánh sông và nguồn nước ngầm thu gom từ hệ thống tàu điện ngầm. Dòng nước được duy trì ở độ sâu trung bình khoảng 40 cm. Điều này đồng nghĩa với việc Cheonggyecheon cần nguồn năng lượng, hệ thống kỹ thuật và chi phí vận hành thường xuyên.
Dù vậy, những thay đổi về môi trường tại khu vực này vẫn được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu. Theo số liệu của Viện Seoul, số lượng loài sinh vật được ghi nhận quanh dòng suối tăng 639% trong giai đoạn 2003-2008. Số loài thực vật tăng từ 62 lên 308, côn trùng từ 15 lên 192 và cá từ 4 lên 25.
Nhiệt độ tại khu vực xung quanh dòng suối cũng thấp hơn khoảng 3,5 độ C so với những tuyến phố bê tông lân cận. Việc tháo dỡ đường cao tốc trên cao góp phần cải thiện lưu thông không khí, giảm hiệu ứng đảo nhiệt và hạn chế một phần ô nhiễm tại khu vực trung tâm.
Tuy nhiên, một số ý kiến nghiên cứu cho rằng đây là thành công về thiết kế đô thị và cải thiện môi trường sống hơn là phục hồi hệ sinh thái tự nhiên theo đúng nghĩa, bởi dòng suối vẫn phụ thuộc vào hệ thống cấp nước nhân tạo.
Giao thông thay đổi sau khi cao tốc bị phá bỏ
Trước khi dự án triển khai, một trong những lo ngại lớn nhất là việc loại bỏ tuyến đường có gần 170.000 phương tiện lưu thông mỗi ngày sẽ khiến giao thông Seoul rơi vào tình trạng hỗn loạn.
Để giải quyết vấn đề, chính quyền thành phố đồng thời điều chỉnh mạng lưới giao thông công cộng, mở rộng làn đường dành cho xe buýt và cải thiện khả năng kết nối của hệ thống tàu điện ngầm. Mục tiêu là giảm sự phụ thuộc vào ô tô cá nhân thay vì đơn thuần chuyển lượng phương tiện từ tuyến đường này sang tuyến đường khác.
Theo số liệu được công bố, trong giai đoạn 2003-2008, lượng hành khách xe buýt tăng 15,1%, trong khi số người sử dụng tàu điện ngầm tăng 3,3%. Sau khi hoàn thành, Cheonggyecheon dần trở thành điểm đến của người dân và du khách, với khoảng 64.000 lượt khách mỗi ngày.
Dự án cũng góp phần thay đổi diện mạo khu vực lân cận, thúc đẩy hoạt động thương mại và du lịch, đồng thời gia tăng sức hấp dẫn của bất động sản. Tuy nhiên, quá trình tái thiết cũng làm dấy lên những tranh luận về giá thuê mặt bằng và tác động đối với các hộ kinh doanh nhỏ.
