Thông tin trên được đưa ra tại Hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Nam, do Bộ Y tế tổ chức chiều 3/7. Nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng, việc hoàn thiện khung pháp lý là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh các sản phẩm thuốc lá mới ngày càng phổ biến, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.
GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu tại hội thảo.
Tại hội thảo, GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia, nhấn mạnh thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính, ung thư và tử vong sớm tại Việt Nam.
Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, mỗi năm thuốc lá cướp đi trên 100.000 sinh mạng tại Việt Nam, trong đó có cả những người không hút thuốc nhưng thường xuyên phơi nhiễm với khói thuốc. Đằng sau những con số này là gánh nặng bệnh tật, những gia đình mất đi người thân, cùng chi phí y tế và tổn thất sức lao động rất lớn đối với xã hội.
Thứ trưởng cho biết, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị đã xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh; chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ các nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và giảm tiêu thụ các sản phẩm có hại, nhất là thuốc lá. Đây là định hướng lớn, đồng thời là cơ sở chính trị, xã hội và chuyên môn quan trọng để tiếp tục hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Trên tinh thần đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 160 thống nhất thông qua hai chính sách lớn của dự án Luật. Chính sách thứ nhất là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác. Chính sách thứ 2 là cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.
Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, 2 chính sách này thể hiện bước chuyển rõ nét trong tư duy quản lý, không chỉ xử lý hậu quả của việc sử dụng thuốc lá mà còn chủ động ngăn ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa; không để các sản phẩm mới, hình thức tiếp thị mới hay phương thức kinh doanh mới tạo ra khoảng trống pháp lý, làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.
Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, Thứ trưởng Bộ Y tế đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận ba nội dung trọng tâm. Trước hết, cần bảo đảm dự thảo Luật thể chế hóa đầy đủ, chính xác các chính sách đã được Chính phủ thông qua; các quy định phải rõ ràng, thống nhất, không tạo khoảng trống trong nhận diện sản phẩm, phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm thực thi. Trong đó, bảo vệ sức khỏe nhân dân, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên, phải là ưu tiên cao nhất.
Bên cạnh đó, các quy định cần bảo đảm tính khả thi, không chỉ đúng về chủ trương mà còn thực hiện hiệu quả trong thực tế, từ quản lý thị trường truyền thống đến thương mại điện tử, giao dịch xuyên biên giới, hoạt động quảng cáo trên môi trường số và công tác kiểm tra, giám sát tại địa phương; đồng thời làm rõ cơ chế phối hợp, trách nhiệm của từng cấp, từng ngành nhằm bảo đảm thực thi nghiêm minh, đồng bộ và hiệu quả.
Các đại biểu tham dự hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Nam.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, cùng với các biện pháp cấm và kiểm soát, cần xây dựng môi trường xã hội không khói thuốc; tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, giáo dục sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện thuốc lá và phát huy vai trò của gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội. Pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được cộng đồng hiểu đúng, đồng thuận và chủ động thực hiện.
Thứ trưởng Trần Văn Thuấn bày tỏ mong muốn các đại biểu đóng góp những ý kiến thẳng thắn, có cơ sở khoa học và xuất phát từ thực tiễn quản lý cũng như đời sống xã hội tại các địa phương phía Nam, góp phần hoàn thiện dự án Luật theo hướng chặt chẽ, khả thi, nhân văn hơn và đặt sức khỏe nhân dân ở vị trí trung tâm.
TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cho biết, nhiều năm qua, Việt Nam được cộng đồng quốc tế ghi nhận về những nỗ lực trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, sau hơn 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tình hình thực tế đã có nhiều thay đổi; mô hình bệnh tật thay đổi, các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới xuất hiện, yêu cầu quản lý cũng khác trước. Do đó, hệ thống pháp luật cần được sửa đổi để phù hợp với thực tiễn.
Các đại biểu chia sẻ mối nguy hại của thuốc lá thế hệ mới đồng thời đề xuất hoàn thiện các khung pháp lý quản lý thuốc lá.
Theo TS Hà Anh Đức, trong quá trình xây dựng dự thảo Luật, Bộ Y tế đã rà soát hệ thống pháp luật, đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và các đối tượng chịu tác động. Bộ Y tế đề xuất ba nhóm chính sách gồm: Cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới; cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; mở rộng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá.
Đề cập đến thực trạng sử dụng thuốc lá hiện nay, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học Y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế cho biết, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới. Năm 2021, hơn 41% nam giới trưởng thành sử dụng thuốc lá, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chỉ khoảng 1%. Đối với nhóm trẻ từ 13-17 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu vẫn được duy trì ở mức dưới 2%.
Theo TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực và đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ nam giới hút thuốc xuống còn 36%. Tuy nhiên, mục tiêu này đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine.
TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh cho rằng, các sản phẩm này đang đe dọa những kết quả Việt Nam đã đạt được trong việc duy trì tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở mức thấp trong nhóm trẻ em và phụ nữ. Bên cạnh đó, một số chính sách nhằm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá hiện nay chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng để góp phần thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 36%, đồng thời duy trì tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nữ giới dưới 1% và giữ tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở trẻ em ở mức thấp.
Đại diện Viện Chiến lược và Chính sách Y tế nhấn mạnh, nếu không có biện pháp quản lý kịp thời, các sản phẩm thuốc lá mới sẽ thu hút thêm một thế hệ người sử dụng mới, đặc biệt là thanh thiếu niên và phụ nữ, làm ảnh hưởng đến thành quả nhiều năm qua trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá. Việc cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới sẽ góp phần bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, ngăn chặn nguy cơ hình thành thế hệ nghiện nicotine mới, đồng thời mang lại lợi ích lâu dài về sức khỏe, kinh tế và môi trường.
Theo tính toán của nhóm nghiên cứu, nếu các biện pháp kiểm soát, trong đó có việc cấm trưng bày sản phẩm được thực hiện nghiêm như tại nhiều quốc gia phát triển, Việt Nam có thể giảm khoảng 5 triệu người hút thuốc sau 4 năm và tiết kiệm khoảng 4.000 tỷ đồng chi phí y tế mỗi năm.
